Door Wim Jassies.

NIEBERT. Eigenlijk moeten ze als de wiedeweerga de appel van de Winschoter Glorie fotograferen. Het Zoete Veentje is ook nog niet digitaal vastgelegd. Maar ook hiervan weten ze een boom te staan, in Vlagtwedde. Van het Honingzoetje is ook nog geen afbeelding. En weet iemand de Groninger Juttepeer te staan? De heren Jan Woltema en Jan Veel uit Niebert houden zich beleefd aanbevolen.
Woltema en Veel zijn de samenstellers van Oude Fruitrassen in Noord-Nederland, of zoals Woltema lacht: "Het boek dat nooit af komt." De basis voor dit boek is enkele jaren geleden gelegd; op zijn tijd komt er een herziene versie uit. Beide pomologen hebben nu weer zoveel oude fruitrassen gedetermineerd, beschreven en gefotografeerd dat komende najaar een nieuwe herziene versie kan worden gemaakt en uitgegeven. Belangstelling daarvoor is er voldoende. "Je bewaart toch wel een stukje erfgoed. Niet soms?"
De 61-jarige Woltema, die ruim 35 jaar geleden de boerderij aan 't Pad in Niebert betrok, volgde een opleiding aan de toenmalige tuinbouwschool in Uithuizermeeden. Hij werkte geruime tijd op fruitbedrijven in die regio. Hij streek in Niebert neer, en werd lid van de Noordelijke Pomologische Vereniging. Een zeer actief lid zelfs. Hij ontwikkelde zich tot een expert op het gebied van oude streekrassen van appels, peren en pruimen. Rond zijn boerderij staan heel wat bijzondere bomen, maar Woltema is ook dol op de Lopster Bes.
"Ik hou me vooral bezig met oude Groninger rassen waarvan niks is terug te vinden, waarvan soms alleen de naam bekend is. Als voorbeeld noemt hij de Zoete Veger: "We kenden de naam en plots dook hij op. In een tuin in Jonkersvaart. We waren daar voor een andere appel gekomen, merkt die man op dat hij ook een Zoete Veger heeft. Maar ik heb geen idee, waar hij oorspronkelijk vandaan komt."

Woltema vertrouwt die ontdekkingen aan het papier toe. Aanvankelijk op gestencilde A4'tjes, na contact met dorpsgenoot Jan Veel ging het professioneler. De computer en de digitale camera kwamen er aan te pas en er verscheen het fruitrassenboekje in kleur. Woltema: "Er zijn veel dingen die ik alleen weet. Als ik het niet zou opschrijven, zou niemand het meer weten als ik er niet meer ben. Daarom vindt hij het zo jammer dat in de Jaren vijftig en zestig middels de zogeheten 'oprotpremies' zoveel oude Groninger boomgaarden zijn verdwenen, en in de loop der jaren ook veel ervaring en kennis.

Jan Woltema (links) en Jan Veel bestuderen een Willem Drie, een oud Groninger appelras. foto: Jan-Willem van Vliet.

PERENLAAN
Pomoloog Jan Woltema overweegt het gemeentebestuur van Marum een brief te sturen met het voorstel de oude perenlaan in de Hoofdstraat in ere te herstellen. Hij denkt aan zo'n duizend exemplaren van verschillende oude Groninger rassen die de gemeente gratis worden aangeboden. "Op oude dorpsfilms en foto's zie je dat het er hier prachtig uitzag", zegt hij. Voor een eerdere poging in die richting, jaren geleden, had de gemeente geen interesse.