Bongerd Groote Veen: een fruitbomenmuseum?

Als u langs de Burg. Legroweg fietst komt u tussen de Zevenhuizerweg en de Esweg langs Bongerd Groote Veen, een fruitboomgaard van allure. De kans is echter groot dat u de bongerd niet opmerkt, hij ligt namelijk verscholen achter een brede haag bosschages langs de westkant van de Legroweg. Maar als u de Veenweg even insteekt ziet u direct aan uw rechterhand, voorbij het boerderijtje op de hoek, de fruitbomen prachtig in gelid op een verzorgde groene weide staan, welgeteld 81 stuks en soorten.

En bij de tweede woonboerderij aan de Veenweg treffen we de eigenaar van deze boomgaard aan, de bij velen van u als directeur/eigenaar van de Audi/VW-garage in het centrum van Eelde, bekende heer Jans Koops. Achter het ontstaan van deze boomgaard schuilt een verhaal waarvan niet iedereen in ons dorp op de hoogte is. Deze in de herfst van 1995 aangelegde fruitboomgaard is enerzijds het resultaat van een hobby, maar anderzijds meer nog het gevolg van zijn verontrusting dat alle oude appel-, peere- en pruimenrassen praktisch geheel verdwenen zijn. En waarom zijn al die oude fruitrassen verdwenen? In 1970 heeft de EEG een subsidieregeling ingesteld die het fruittelers mogelijk maakte om de hoogstamfruitbomen op te ruimen en te vervangen door snelgroeiende laagstamfruitbomen.

Notarisappel.

De voordelen voor fruittelers waren aanzienlijk: veel grotere opbrengst per hectare, sneller en gemakkelijker oogsten, minder plukuitval, minder arbeidsintensief bij het snoeien en minder ziektes. Voor het grotere publiek onopgemerkt, verdwenen door die subsidieregeling al onze bekende oude appelrassen zoals de Groninger Kroon, de Notarisappel, de Sedeling, de Valkappel of de Drentse Bellefleur en werden vervangen door uit Italië, Frankrijk of Spanje geïmporteerde, ons uiteraard onbekende fruitrassen. Sommige particulieren hebben nog enkele oude soorten in hun tuin staan, maar weet u nog hoe een hoog- stamfruitboom eruit ziet? Deze vraag in een advertentie van het Landschapsbeheer Drenthe zette de heer Koops aan het denken. Een bijgevoegde bon voor tien gratis hoogstamfruitbomen van oude rassen heeft hij ingestuurd en zie: Bongerd Groote Veen zoals hij er nu bij staat is het resultaat. Een werkelijk unieke verzameling van een speciaal oude appel-, peere- en pruimenrassen, allemaal van hoogstamfruitbomen van vóór 1900. Na de eerste elf bomen in de herfst van 1995 te hebben geplant, volgde erin het najaar van 1996 een tweede zeer grote aanplant. Daarna werd de boomgaard

in het voorjaar van 1998 en in de herfst van 1999 voltooid tot wat hij nu is: 81 hoogstamfruit-bomen van soorten die u niet meer in de winkel aantreft, soorten waarvan we de smaak, de vorm, de kleur en de geur aan het verliezen zijn, er rest ons nog slechts de naam als vage herinnering. De Noordelijke Pomologische Vereniging houdt uit idealistisch overwegingen oude fruitsoorten in stand door het enten van takjes van een oud ras op een onderstam. Zo is er door deze vereniging in Frederiksoord een genenbank opgericht waar ongeveer 700 oude fruitrassen zijn gekweekt en van waaruit hobbyisten als de heer Koops hun hoogstamboomgaard kunnen aanplanten. Denk niet, nu de bongerd zo ongeveer voltooid is, dat de hobby van de heer Koops zich kan beperken tot het in de herfst plukken van de oogst, want de bomen zijn nog lang niet allemaal volgroeid. En wanneer dat wel het geval is moet er regelmatig gesnoeid worden, want de oude rassen hebben vaak een zwakke gezondheid. Één der doelstellingen van pomologen is, om onbespoten fruit te willen oogsten en om die doelstelling te kunnen handhaven worden de ziekten bestreden door een zgn. geleide en geïntegreerde gewasbeschermingsmethode. Als u een bezoek aan de bongerd van de heer Koops brengt, ziet u aan elke fruitboom een omgekeerde bloempot, gevuld met stro hangen waarin zich oorwurmen huisvesten die de bladluizen van de bomen moeten vreten, dit als voorbeeld van een geïntegreerde gewasbeschermingsmethode. Het loopt bijna parallel: naast de het verdwijnen van oude appel- en peererassen met hun specifieke geuren en kleuren, is ook ons voedingspatroon veranderd. Eet u nog wel eens hete bliksem of Winterjan? U kent die recepten niet? De heer Koops is bezig met het schrijven van een kookboek waarin u binnenkort al die recepten met oude fruitrassen kunt vinden, met de bedoeling dat u die ook allemaal weer eens gaat proeven. De hobby van de heer Koops is in betrekkelijk korte tijd, met de inzet van een gedrevene, uitgegroeid tot een studieobject tot nut van een ieder die oude culturen - oude fruitrassen op hoogstam - in stand wil houden. Daarom de vraag: heeft deze bongerd het karakter van een openluchtmuseum? Geïnteresseerden in alles wat met Bongerd Groote Veen van doen heeft, kunnen op website: www.bongerdgrooteveen.nl hun part ophalen en ik raad u aan dat eens te doen: de verdwenen rassen komen weer tot leven.

Bongerd Groote Veen.